Giới thiệu qua phong tục
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các phong tục cổ truyền và hiện đại hòa quyện tạo nên bản sắc riêng của đô thị năng động này. Người dân vẫn gìn giữ những nét truyền thống như thờ cúng tổ tiên, đón Tết Nguyên đán, đi chùa đầu năm, tổ chức cưới hỏi theo nghi lễ gia đình. Bên cạnh đó, thành phố cũng mang đậm phong cách sống hiện đại với các lễ hội quốc tế, sự kiện âm nhạc, văn hóa đường phố và lối sống trẻ trung, cởi mở. Sự giao thoa ấy thể hiện tinh thần hội nhập nhưng vẫn trân trọng giá trị văn hóa lâu đời.
Phong tục trước Tết
Tiễn ông Công ông Táo
Đây là dấu mốc đầu tiên báo hiệu Tết đã cận kề. Người Sài Gòn thường chuẩn bị lễ vật gồm bình hoa tươi, đĩa trái cây và không thể thiếu ba con cá chép đỏ. Sau khi thắp hương khấn nguyện, người dân sẽ mang cá ra các dòng kênh như Nhiêu Lộc - Thị Nghè hoặc sông Sài Gòn để phóng sinh. Hành động này không chỉ mang ý nghĩa đưa tiễn các vị thần về trời báo cáo việc hạ giới mà còn thể hiện tấm lòng từ bi, phóng hạ đồ đao của người dân phương Nam.
Tảo mộ
Vào những ngày cuối tháng Chạp, các gia đình tại TP.HCM thường thu xếp công việc để về các nghĩa trang hay nhà cốt thăm viếng người thân đã khuất. Đây là dịp để con cháu lau chùi bát hương, dọn cỏ và sơn sửa lại mộ phần cho sạch đẹp. Khói hương nghi ngút bên mộ phần không chỉ là lòng thành kính với tổ tiên mà còn là lời mời gọi linh hồn người thân về sum họp, ăn Tết cùng gia đình trong những ngày xuân sắp tới.
Dọn dẹp và trang trí nhà cửa
Dọn dẹp nhà cửa là nghi thức "tống cựu nghênh tân" quan trọng trước thềm năm mới. Mọi thành viên thường chung tay lau chùi bàn thờ, sơn sửa cửa nẻo để xua tan vận rủi năm cũ. Sau khi sạch sẽ, ngôi nhà được khoác lên vẻ rực rỡ bởi những chậu mai vàng rực sáng, cúc vạn thọ và các dải treo đỏ may mắn. Việc chăm chút không gian sống không chỉ thể hiện sự tươm tất mà còn là cách người dân mở lòng đón rước tài lộc và bình an vào nhà.
Mâm ngũ quả
Cách bày mâm ngũ quả của người Sài Gòn thể hiện sự hóm hỉnh và ước vọng thực tế. Thay vì chọn trái cây theo màu sắc hay tên gọi Hán Việt, họ chọn các loại quả có tên đọc chệch đi để tạo thành lời cầu chúc: Mãng cầu (Cầu), Sung (Sung túc), Dừa (Vừa), Đu đủ (Đủ) và Xoài (Xài). Người dân ở đây thường tránh cúng chuối vì sợ "chúi nhủi" hay cam vì sợ "quýt làm cam chịu", tạo nên một nét đặc trưng riêng biệt trong tâm linh người miền Nam.
Cúng tất niên
Cúng Tất niên là thời khắc linh thiêng nhất để người Sài Gòn tổng kết năm cũ và mời tổ tiên về sum họp. Chiều cuối năm, mâm cỗ thịnh soạn với thịt kho hột vịt, canh khổ qua và bánh tét được dâng lên bàn thờ đầy thành kính. Khói hương nghi ngút nối liền hai thế giới, thắt chặt sợi dây tình thân giữa các thế hệ. Sau lễ cúng, cả gia đình cùng quây quần bên bữa cơm ấm cúng, trân trọng những phút giây đoàn viên trước khi đón chờ giao thừa.
Phong tục trong Tết
Phong tục sau Tết
Lễ hóa vàng
Lễ hóa vàng là nghi thức truyền thống diễn ra sau những ngày Tết, thường vào mùng 3 hoặc mùng 7 âm lịch. Đây là dịp gia đình làm mâm cơm cúng để tiễn ông bà, tổ tiên sau thời gian “về ăn Tết” cùng con cháu. Sau lễ cúng, vàng mã được hóa với ý nghĩa gửi lễ vật về cõi âm. Phong tục này thể hiện lòng biết ơn, sự hiếu kính và ước mong một năm mới bình an, thuận hòa.
Cúng thần tài
Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, phong tục cúng vía Thần Tài tại TP.HCM đặc biệt sôi động. Các cửa hàng kinh doanh, công ty thường mua vàng miếng hoặc vàng trang sức vào ngày này để cầu mong một năm "buôn may bán đắt". Trên mâm cúng Thần Tài của người Sài Gòn không bao giờ thiếu món cá lóc nướng trui còn nguyên vây vẩy, cùng với bộ "tam sên" (thịt luộc, tôm, trứng), thể hiện sự tri ân đến các vị thần đã phù hộ cho việc làm ăn.
Phong tục của Thành phố Hồ Chí Minh dẫu hòa nhịp sống tân thời, vẫn phảng phất nét xưa nghĩa cũ, giữ trọn đạo hiếu và tình người qua mỗi mùa xuân về.